77 سؤال براي ارزيابي فيلمنامه

ارزيابي يک فيلمنامه در سينماي حرفه اي امروز دنيا يک فن است. عده اي كارشناس متخصص، به كار ارزيابي فيلمنامه مشغول اند و برآورد هزينه از سوي كمپاني ها تا حدود زيادي بستگي به نتيجه اين ارزيابي ها دارد. سيد فيلد مشهور، خود به كار ارزيابي فيلمنامه اشتغال داشته و هم او اين شغل بسيار مهم قلمداد مي كند. در سينماي ايران اما با وجودي كه كارارزيابي فيلمنامه به كرات انجام مي گيرد ولي هيچ نظام و سيستم هماهنگي براي اين كار وجود ندارد. گاه سليقه هاي مختلف موجب بروز تصميم هاي مختلف مي شوند و نتايج ارزيابي ها و تصميم ها و برآوردها را دچار تضاد و تناقض مي كنند.
آن چه در پي خواهيد خواند تلاشي است در راه منسجم كردن سؤالاتي كه ناخودآگاه در بررسي و ارزيابي يک فيلمنامه به دنبال پاسخ هاي آنيم. فيلمنامه اي كه يا خود نوشته ايم و يا فقط خواننده آن هستيم در ذهنمان در معرض سؤالاتي قرار مي گيرد و پاسخ به اين سؤالات نتيجه ارزيابي ما را رقم مي زند.
77 سؤال در اين راه آماده و دسته بندي شده است كه مي تواند موجب هماهنگ تر شدن ارزيابي ها، تصميم ها و برآوردها باشد.
شما هم نظراتتان را براي ما ارسال كنيد و در تكميل اين سؤالات همراه باشيد.

شروع
 

1. آيا شروع فيلمنامه به لحاظ بصري گيرا و هيجان انگيز است؟
2. افتتاحيه فيلمنامه چند صفحه است؟
3. آيا فيلمنامه در افتتاحيه خود (10 صفحه اول) شخصيت ها را به خوبي معرفي كرده است؟
4. آيا اطلاعات داستاني به شيوه بصري داده مي شود يا متكي بر كلام است؟
5. آيا در افتتاحيه (10 صفحه اول) مي شود فهميد داستان (و موقعيت دراماتيک) درباره چيست؟
6. آيا در افتتاحيه موقعيت دراماتيک فيلمنامه خلق شده است؟
7. آيا در 10 صفحه دوم فيلمنامه، فيلمنامه نويس بر شخصيت ها تمركز كرده است؟
8. آيا نويسنده در 10 صفحه سوم صورت مسئله داستان را مشخص كرده است؟
9. آيا نويسنده توانسته در 10 صفحه سوم نقطه عطف اول را نمايشي كند؟

موضوع و مضمون
 

1.آيا به راحتي مي شود فهميد فيلمنامه درباره چيست؟(فرضيه دراماتيک فيلمنامه چيست؟)
2. آيا مضمون اثر تلويحاً ارائه شده يا واضح و صريح است؟
3. آيا شخصيت ها هم مي دانند فيلمنامه درباره چيست؟
4. آيادر اين فيلمنامه لازم است شخصيت ها از موضوع فيلمنامه خبر داشته باشند يا نه؟
5. آيا مضمون به تصوير كشيده شده يا از طريق پيرنگ متوجه آن مي شويم؟
6. آيا به نظر مي رسد نويسنده نگاه شخصي خود را به مضمون تحميل كرده است؟
7. آيا براي مضموني كه در نظر بوده حجم نوشته شده كافي بود؟

شخصيت ها
 

1. شخصيت اصلي فيلمنامه كيست؟
2. آيا شخصيت ها باور پذير بودند؟
3. آيا طرز صحبت و بيان هر شخصيت متناسب با جايگاه اجتماعي و شغل اوست؟
4. آيا براي شناخت هر شخصيت، نكات مهم و لازم زندگينامه او (نظير شغل، سن، ديدگاه، خلقيات و صفات، زندگي خصوصي حرفه اي و شخصي) را مي دانيم؟
5. آيا اطلاعاتي كه از هر شخصيت دريافت كرده ايم، كافي و عميق است؟
6. آيا انگيزه شخصيت ها براي عمل دراماتيک، مشخص و كافي است؟
7. نياز دراماتيک هر شخصيت چيست؟
8. هر شخصيت با چه چيزي يا كسي دچار برخورد مي شود؟
9. آيا ديدگاه هر شخصيت به درستي تبيين شده است؟
10. آيا در طول فيلمنامه شخصيت ها رشد مي كنند يا در پايان هماني هستند كه از ابتدا بودند؟
11. آيا شخصيت ها كنش دراماتيک دارند؟
12. آيا عمل نمايشي (كنش دراماتيک) هر شخصيت، برخاسته از نياز دراماتيک اوست؟

كشمكش
 

1. آيا در فيلمنامه كشمكش وجود دارد؟
2. آيا كشمكش به شكل مبهم در پس زمينه كار وجود دارد يا مشخص و بارز است؟
3. آيا پس زمينه هاي كشمكش بيش از حد در معرض ديد هستند؟
4. آيا هيچ كدام از چيزهايي كه براي شخصيت ها اهميت دارند در معرض خطر قرار گرفته اند يا خير؟
5. آيا فيلمنامه، زمان هايي كه شخصيت ها از مشكل خلاصي پيدا كرده اند را نشان مي دهد؟
6. آيا شخصيت ها واقعا با پيرامون خود درگير مي شوند يا همه چيز تصنعي است؟

اتفاق
 

1. در فيلمنامه چه اتفاقاتي رخ مي دهد؟
2. آياكسي باعث رخ دادن اتفاق مي شود؟
3. آيا در سرتاسر فيلمنامه همه دارند درباره اتفاقات مختلف حرف مي زنند؟
4. آيا فيلمنامه فقط شمايلي از يک فرد يا گروه از آدم هاست يا شامل رودرويي آدم ها؟

پيرنگ
 

1. آيا فيلمنامه پر از روابط علي و معلولي است؟
2. آيا فيلمنامه از يک سلسله كنش هاي پشت سر هم تشكيل شده است؟

بدنه فيلمنامه (پرده دوم)
 

1. آيا از شروع پرده دوم (حدود صفحه 30 به بعد) به نظر مي رسد فيلمنامه نويس بداند به كجا مي رود؟
2. آيا در پرده دوم شخصيت ها تقويت مي شوند؟
3. آيا در پرده دوم موقعيت نمايشي شفاف مي شود؟
4. آيا در پرده دوم تنش هاي دراماتيک (ميان نيروهاي خير و شر داستان) اوج مي گيرند؟
5. آيا در پرده دوم روابط ميان آدم ها و اتفاقات مشخص مي شود؟

ساختار
 

1. آيا نقاط اوج در محل درست خود واقع شده اند؟
2. آيا تغيير ريتم و آهنگ مناسب در فيلمنامه داريم؟
3. آيا بسط مضمون با سرعت مناسب انجام مي شود؟

نقاط عطف
 

1. نقطه عطف اول فيلمنامه كجاست؟
2. آيا نقطه عطف اول در فيلمنامه داستان را به سوي كشمكش بيشتر (تقابل) پيش برده است؟
3. نقطه عطف دوم فيلمنامه كجاست؟
4. آيا نقطه عطف دوم در فيلمنامه داستان را به سوي گره گشايي پيش برده است؟

پايان
 

1. آيا گره گشايي در پايان فيلمنامه به خوبي انجام شده (راه حل قطعي داستان با قوت و صراحت مشخص مي شود؟
2. آيا به تمام سؤالات و انتظاراتي كه در طول فيلمنامه به وجود آمده پاسخ داده شده است؟
3. آيا شخصيت هاي اصلي در پايان دچار تحول يا تغيير مي شوند؟
4. آيا پايان فيلمنامه مؤثر و بجا هست؟

شكل
 

1. آيا فيلمنامه نويس در نوشتن صحنه ها عنصر زمان را لحاظ كرده است؟
2. آيا فيلمنامه نويس در نوشتن صحنه ها به عنصر مكان توجه كرده است؟
3. آيا زمان و مكان صحنه ها در خدمت کنش هاي دراماتيک فيلمنامه هستند؟
4. آيا زمان و مكان در ايجاد تنش هاي دراماتيک نقش فعال دارند؟
5. آيا فيلمنامه نويس در نوشتن شرح صحنه ها به زواياي دوربين نيز اشاره كرده است؟

اجرا
 

1. آيا ساختن فيلم از اين فيلمنامه هزينه زيادي خواهد داشت؟
2. آيا در وجود همه شخصيت ها ضروري است يا نه تعداد آنها كم است؟
3. آيا لوكيشن هاي زيادي براي كار بايد تدارک ديده شود يا مي شود در لوكيشن هاي محدودتر كار كرد؟
4. آيا ساخت همه صحنه هاي فيلمنامه ضروري است؟

سؤالات كلي پاياني
 

1. آيا در مجموع از فيلمنامه خوشتان آمده؟
2. آيا از خواندن فيلمنامه خسته شده ايد؟
3. آيا نويسنده از مواد اصلي و ضروري كار اطلاع داشته؟
4. به نظرتان اين فيلمنامه به بازنويسي احتياج دارد؟
5. آيا در مجموع مي توان به اين نتيجه رسيد كه فيلمنامه نويس كارش را بلد بوده يا خير؟
6. به نظرتان اين فيلمنامه ارزش ساخته شدن دارد؟
منبع: ماهنامه فيلم نامه نويسي فيلم نگار شماره33-34